Tỉnh Nam Định

Nam Định là một tỉnh quan trọng về dân số cũng như về vị trí, với diện tích 1.500 cây số vuông; phía Bắc giáp hai tỉnh Thái Bình và Hà Nam; phía Đông-Bắc giáp Thái Bình ngăn cách bởi sông Hồng Hà; phía Đông-Nam là bờ biển của Vịnh Bắc Việt; phía Tây giáp Ninh Bình, phân giới hạn bởi sông Đáy. Tỉnh lỵ Nam Định cách thành phố Hà Nội 87 cây số về hướng Nam.

Sông Hồng Hà và sông Đáy là hai sông chính của tỉnh.

Tỉnh Nam Định

Một số sông khác là: Sông Ninh Cơ (sông Cửa Lạch), một chi lưu của sông Hồng Hà chảy suốt tỉnh từ Bắc xuống Nam. Sông Nam Định (sông Vị Hoàng) cũng chảy suốt tỉnh nhưng theo hướng Đông-Tây, nối liền sông Đáy với sông Hồng Hà. Các sông rạch nhỏ đáng kể khác như: Sông Bùi Chu, sông Ngô Đồng, sông Cửa Róc, sông Tháp, sông Ngọc Giả, sông Sắt.... Sông Hồng Hà chảy ra cửa Ba Lạt, sông Ninh Cơ chảy ra cửa Lạch và sông Đáy chảy ra cửa Đáy.

Từ cửa biển Ba Lạt đến cửa Đáy được phù sa sông Hồng Hà bồi đắp, mở lan ra biển Đông, nhất là ở Cồn Vành, Cồn Tròn.

Khí hậu toàn tỉnh Nam Định đều tốt lành, vào mùa nóng nhiệt độ hơi cao một chút. Địa thế Nam Định thuận lợi cho việc giao thông đến các tỉnh lớn khác bằng đường bộ và đường thủy. Quốc lộ 1 và liên tỉnh lộ 10 là những đường giao thông quan trọng.

Dân Cư - Kinh Tế

Mật độ dân cư Nam Định cũng cao như ở Thái Bình, theo đạo Phật và Thiên Chúa. Các chùa chiền được dân chúng xây khắp nơi trong tỉnh. Nam Định là tỉnh đầu tiên được truyền bá đạo Thiên Chúa. Hành Thiện là một "làng văn học", trước đây có nhiều người đỗ đạt đến bậc đại khoa.

Ruộng lúa ở đây cũng nhiều như Thái Bình vì đất đai do phù sa bồi đắp lên, với hai vụ chiêm mùa. Cây kỹ nghệ ở Nam Định không nhiều ngoài cây dâu nuôi tằm, cây bông sợi và cói trồng rải rác khắp tỉnh. Những loại cây ăn trái cũng được trồng nhiều ở vùng quê. Ở Xuân Trường và Giao Thủy có loại cam rất ngon, ở Ngọc Cục trồng chuối ngự và một loại bắp cải nổi tiếng.

Các vùng gần sông biển thịnh hành về nghề đánh cá. Vùng biển Quất Lâm, Văn Lý có rất nhiều loại cá tôm ngon.

Ngoài ra, dân chúng còn làm muối ở Quất Lâm, Lạc Quần, Văn Lý, Chợ Con, Xuân Hạ....Nam Định không có mỏ kim loại mà chỉ có một số mỏ đá vôi ở vài ngọn núi đồi trong tỉnh.

Kinh tế và thương mại chưa phát triển mạnh, còn thiên về các nghề tiểu thủ công nghệ; sinh hoạt buôn bán tập trung vào thóc gạo, bông sợi, tơ lụa, ngư sản, muối, đồ khảm....

Di Tích - Thắng Cảnh

Nam Định có một số di tích và thắng cảnh đặc biệt như sau:

Đền nhà Trần: Tại làng Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc, cách tỉnh lỵ ba cây số về phía Bắc, còn gọi là Thành Vàng hay đền Cổ Trạch, xây vào năm 1239 để thờ các vua nhà Trần, trước đền có hai chữ "Trung-Hiếu" rất lớn.

Đền Đức Trần Hưng Đạo: Ở thôn Thượng Lỗi, làng Bảo Lộc, huyện Mỹ Lộc. Hàng năm vào thượng tuần tháng Tám Âm lịch, dân chúng đến cúng lễ rất đông.

Đền anh hùng Triệu Quang Phục: Thuộc làng Đại Bộ, huyện Nghĩa Hưng (trước là huyện Đại An), chỗ sông Đại Nha (một khúc của sông Đáy) là nơi anh hùng Triệu Quang Phục nhảy xuống tự tận. Trước đền có hai cánh cửa chạm hình lọng rất đẹp.

Đền thờ Trung Tấn Vương: Ông người xã An Tiêm, huyện Thượng Nguyên, có công giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp được hai trong số 12 Sứ quân. Đền thờ Lương Quận Công: Ông họ Bùi, nguyên quán xã Thượng Phúc, Hà Nội, đỗ Tiến sĩ cuối đời nhà Trần. Sau theo phò trợ Bình Định Vương Lê Lợi đánh giặc Minh.

Đền Phủ Giầy và đền Đồng Phù: Xây ở làng Tiên Hường, huyện Vụ Bản và làng Đồng Phù, huyện Mỹ Lộc thờ Liễu Hạnh Công Chúa. Dân chúng mở Hội Phủ Giầy từ ngày mùng Một đến mùng Mười tháng Ba Âm lịch.

Chùa Tháp: Gần đền nhà Trần có chùa Phổ Minh, tục gọi là chùa Tháp vì trước chùa có một cái tháp cao 21 thước với 14 tầng. Tháp xây vào năm 1300, rồi bị giặc Minh phá hủy nhưng sau được xây lại.

Côi Sơn: Là núi Gôi, thuộc làng Vân Côi, huyện Vụ Bản. Theo dân chúng địa phương thì chung quanh nơi này, núi đều chạy dài, chỉ có núi Gôi đứng một mình nên gọi là Côi Sơn, ở trên có chùa. Cách núi Gôi ba cây số là núi Hổ có chùa Non Sơn, đây là nơi Huyền Trân Công Chúa (con vua Trần Nhân Tông) xuất gia đầu Phật, sau khi chồng là vua Chiêm Chế Mân qua đời.

Ngoài ra, tỉnh Nam Định còn hai ngôi chùa nổi tiếng khác là chùa Cổ Lễ (huyện Xuân Thủy) và chùa Đại Bi (huyện Nghĩa Hưng) thờ Đạo Hạnh Thiền Sư đời Lý.

Di tích tháp Vạn Phong Thành Thiện: Trên núi Ngô Xá còn nền cũ của ngọn tháp Vạn Phong Thành Thiện, nền đá chạm rất đẹp, cạnh dài 19 thước. Tháp cao 13 tầng (khoảng 50 thước), xây từ đời Lý Nhân Tông (1108).

Huyện Ý Yên, làng Chuế Cầu, quê của Kiến Quốc Phu Nhân, vợ của tướng Đinh Tuấn, theo đoàn quân của Giản Định Đế đánh giặc Minh, và là người có công đầu trong trận phá thành Cổ Lộng của giặc trên bờ sông Đáy (bấy giờ gọi là Ninh Giang); sau bà theo quân kháng chiến của Bình Định Vương Lê Lợi và lập nhiều công lớn. Nay còn vết tích hai thành Cổ Lộng và Bô Cô ở hai làng Bình Chánh và Thọ Cách. Đất Nam Định có nhiều người nổi tiếng về văn học.

Huyện Mỹ Lộc, làng Tức Mặc: Quê vua Trần Thánh Tông (con vua Trần Thái Tông), một vị vua nhân từ và có tài cai trị đất nước; ông còn là một Thiền sư có tiếng. Theo "Thánh Đăng thực lục", vua Trần Thánh Tông đã trứ tác những sách Văn Tập, Thiền Tông Liễu Ngộ Ca, Chi Giá Minh, Phóng Ngưu, Đại Minh Lục và một số thơ về đạo Phật. Con ông là anh hùng Trần Nhân Tông, vừa là một vị vua trị nước tài ba, vừa là một văn nhân và Thiền sư nổi tiếng; ông là tác giả các sách Tăng Cà Toái Sự, Thạch Thất Mị Ngữ, Thiền Lâm Thiết Chủy Ngữ Lục.

Anh hùng Trần Quang Khải, danh tướng đời Trần và cũng là một nhà thơ, tác giả tập Lạc Đạo. Anh hùng Trần Quốc Tảng (con thứ hai của anh hùng Trần Hưng Đạo), danh sĩ đời Trần; sau khi đất nước thái bình, ông ra giúp nước một thời gian rồi xuất gia đầu Phật, lấy hiệu là Tuệ Trung Thượng Sĩ; những văn thơ của ông ảnh hưởng nhiều về tinh thần Phật pháp và đều được Pháp Loa Đại sư chép trong Trần triều Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục.

Làng Vị Xuyên là quê Trần Bích San, danh sĩ và công thần đời Nguyễn, tác giả tập thơ Mai Nham thi thảo. Huyện Vụ Bản, xã Cao Hương, quê Lương Thế Vinh, nổi tiếng thần đồng, sau là danh thần dưới đời vua Lê Thánh Tông, rất giỏi ngoại giao, hành chánh, toán học và văn thơ. Ông là tác giả các sách Khải Minh Toán Học, Thích Điển giáo khoa, Phật Kinh Thập Giới, Đại Thành Toán Pháp....Làng Lộng Điền: Vũ Huy Trác, danh sĩ đời vua Lê Hiển Tông, văn trường gọi ông là "thần phú"; làm quan rất thanh liêm, chính trực. Huyện Xuân Trường, làng Hành Thiện: Phạm Tư Trực, đỗ Thủ khoa, danh sĩ đời Nguyễn.

Làng Đỗ Hoàng, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũng là quê quán của nhà cách mạng, nhà văn, học giả Nhượng Tống. Ông là sáng lập viên của Nam Đồng Thư Xã và Việt Nam Quốc Dân Đảng.