Yên Bái, tròn 80 năm

Nguyễn Thị Thanh Trinh

Yên Bái còn vang một góc trời
Lời Thề Non Nước vẫn luôn tươi
Vĩnh Nhất Tâm

Người đi gửi lại tuổi tên
Bền lâu xương máu lâu bền đất đai
Ngọc Bái

Hôm nay, chúng ta, nhưng người con dân Đại Việt, sau 80 năm, thắp lên đây những nén nhang thơm trước anh linh những người đã khuất……Thương tiếc các vị anh hùng vị quốc vong thân, những nghĩa sĩ đã " không thành công cũng thành nhân". Thành nhân trong lòng người muôn thế hệ.

Ngày quốc tang 17 – 6, có dịp thành kính tri ân các anh hùng dân tộc, chúng ta nhân cơ hội này, hãy lắng tâm tưởng niệm quý liệt vị anh hùng Bùi Tử Toàn, Bùi Văn Chuẩn, Nguyễn An, Hà Văn Lạo, Đào Văn Nhít, Ngô Văn Du, Nguyễn Đức Thịnh, Nguyễn Văn Tiềm, Đô Văn Sứ, Bùi văn Cửu, Nguyễn Như Liên, Phó Đức Chính và Nguyễn Thái Học. Những vị anh hùng làm nên lịch sử này đã kết tinh thành bó hoa Yên Bái ngàn đời bất diệt.

Tất cả 13 người trước cái chết đều hiên ngang, bình thản, chấp nhận sự hy sinh của những nghĩa sĩ yêu nước:

“Mười ba người liệt sỹ Việt hiên ngang
Thong thả tiến đến trước đài danh dự
Nhưng này đây, phút thiêng liêng đã đến
Sau cái nhìn chào non nước bi ai
Họ thản nhiên lần lượt bước lên đài
Và dõng dạc buông tiếng hô hùng dũng
"Việt Nam muôn năm!" Một đầu rơi rụng
"Việt Nam muôn năm!" Người kế tiến lên
Và tử thần kính cẩn đứng ghi tên
Những liệt sĩ vào bia người tuẫn quốc”

“kìa, các anh đấy
dáng người như tạc vào sông núi

Bùi Tư Toàn thản nhiên từng bước
Bùi Văn Chuẩn bật lên tiếng thét
Nguyễn Văn An giơ bàn tay vẫy
Hà Văn Lao gật đầu vĩnh biệt
Đào Văn Nhít ngoái dặn trả thù
Ngô Văn Du ngẩng cao đầu thách thức
Nguyễn Đức Thịnh thẳng bước ung dung
Nguyễn Văn Tiềm dằn lên tiếng xích
Đỗ Văn Xứ mắt trừng sáng quắc
Bùi Văn Cửu lặng lẽ nhìn trời
Nguyễn Như Liên thoáng như cười
Phó Đức Chính vang ngân khúc hát
Nguyễn Thái Học sang sảng đọc thơ
“chết vì Tổ quốc cái chết vinh quang”

Tên các anh đất đá khắc ghi
Tiếng các anh hô “Việt Nam vạn tuế”
Vọng theo sông
Vọng theo núi
Vang rền
Máu các anh vọt lên đỏ thắm dưới mặt trời
Lặn vào đất nuôi lời ca trong đất

Thế là Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ lãnh đạo đã ra đi, lưu lại cho đời sau như một di ngôn lịch sử: " Cờ độc lập phải nhuộm bằng máu! Hoa tự do phải tưới bằng máu! Tổ quốc còn cần đến đến sự hy sinh của con dân nhiều nữa! Nhiều nữa! Rối thế nào cách mệnh cũng có ngày thành công!"

Trên đường ra pháp trường, Nguyễn Thái Học còn khẳng khái ngâm thơ:
"Chết vì tổ quốc, Cái chết vinh quang! Lòng ta sung sướng! Trí ta nhẹ nhàng!..."

Người mỉm miệng cười, cực kỳ bình thản, nhìn đồng bào thân yêu lần cuối và cúi đầu chào đồng bào rồi cất giọng đĩnh đạc, trầm hùng mà hô lớn: "Việt Nam vạn tuế".

Thân xác người vĩnh viễn ra đi vào lòng đất Mẹ và tên người - Nguyễn Thái Học và anh em nghĩa sĩ sống mãi trong lòng dân tộc Việt Nam.

"Bấy nhiêu năm nấm mộ chôn chung
Các anh bên nhau như tượng đài trong lòng đất
Các anh bên nhau trong hơi gió mát
Cùng vầng trăng khuya khoắt đến nao lòng
Thu một khoảng trời vào đôi mắt khép
Chút hành trang sau cuối ở trên đời
Mây hôm ấy đã thành vải liệm
Bao tươi non dành gửi lại bên trời"
"Soi vào cỏ thấy tuổi tên
Càng mưa càng nắng càng bền càng xanh
Thời gian như gió qua nhanh
Hồn người tiên liệt cất thành lời ca
Nhập vào màu lá màu hoa
Nhập vào muôn ánh sao xa, giữa trời..."

Yên Bái như tiếng sấm ngang trời, rền vang rền vang mãi. Tiếng rền vang từ bắc vào nam, vang vọng trên quê hương Việt và vượt ra cả thế giới. Yên Bái...Yên Bái...Yên Bái...

Yên Bái khởi nghĩa. Yên Bái quật cường. Việt Nam vạn tuế.

Phan Bội Châu gửi nỗi niềm đắng cay vào Văn tế những người Tiên liệt “ Tuy kim cổ hữu hình thì hữu hoại...Nhưng sơn hà còn phách ắt còn linh...”.

Aragon, nhà thơ Pháp, đã cất lên những vần thơ da diết: Yen-Bay
từ ngữ nào nhắc nhở rằng, không thể bịt mồm một dân tộc, không thể khuất phục dân tộc ấy, bằng lưỡi kiếm của đao phủ? (từ ngữ đó là), Yen-Bay.

Và, trên đất nước mình nhớ về một thuở, đã đặt tên cho những con đường, những con đường mang linh hồn bất tử, những con đường đi vào lịch sử, nhắn nhủ người không quên, không quên... Nguyễn thái Học, Phó Đức Chính, Cô Giang, Ký Con, Xứ Nhu.... nhưng cái tên được trải rộng trên trên các nẻo đường Việt Nam! Cả thù lẫn bạn, từ thế hệ quá khứ, hiện tại và tường lai đều ca ngợi, quý trọng và tôn vinh!

17-6 là Ngày Quốc Tang của Dân Tộc Việt Nam, là ngày nhân dân thắp hương tưởng niệm để thương nhớ anh linh những nghĩa sĩ đã hy sinh vì cứu nước. Cái tang thiêng liêng Yên Bái đã được 80 năm rồi, và sẽ nặng trĩu trong lòng dân tộc ta mãi mãi. Nó sẽ vĩnh viễn nhắc nhở cho người Việt yêu nước 13 dòng máu của 13 Liệt sĩ đã phun lên trên đoạn đầu đài của bọn Thực dân Pháp ở Yên Bái, sáng tinh sương, 5 giờ 5 phút, ngày 17-6-1930.

“ Mười Ba dòng máu phun lai láng
Yên Bái hào quang rạng giống dòng.
Vì nước đầu rơi nơi máy chém
Viết lên trang sử rất kiêu hùng.
Dân Lạc Việt vọng về Yên Bái
Thắp nén hương lòng ngưỡng mộ thay!”
…………………………….
Thắp hương lên
thấy người về quanh đây
Bi thương gieo đến từng nhà
ở đây ngày giỗ cũng là giỗ chung
Đớn đau đâu có hãi hùng
Từ trên đất ấy lại vùng đứng lên

Sài Gòn, ngày 30-5-2010, Nguyễn Thị Thanh Trinh