Hịch Tướng Sĩ

Luận văn 2 - Học bổng Nguyễn Thái Học 2009

Nguyễn Thùy Linh

Khoa Môi Trường - Đại Học Cần Thơ

Tình yêu nước là một bài ca bất diệt trong cuộc sống của con người. Trong thời xưa thì thì yêu nước được thể hiện một cách anh hùng bất khuất khi cầm gươm giáo ra trận đánh đuổi bọn ngoại xâm ra khỏi bờ cỏi đất nước. Tiền nhân đã đổ biết bao nhiêu xương máu để lập quốc, chống ngoại xâm, mở mang bờ cõi. Qua bài “Hịch Tướng Sĩ”, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn được thể hiện ý chí sắt đá bảo vệ tổ quốc và tình yêu nước của quân dân thời nhà Trần.

“ Nào anh em ta cùng nhau xong pha lên đàng, kiếm nguồn tươi sáng, ta nguyện đồng lòng điểm tô non sông…”

Cứ mỗi lần được nghe lại bài hát ấy, em lại nhớ đến khí thế hào hùng trong bài “Hịnh Tướng Sĩ của Trần Quốc Tuấn. Bên cạnh những lời văn hùng hồn, bài hịch còn toát lên tình yêu quê hương đất nước sâu sắc và viễn kiến của vị tướng tài ba đời Trần.

Ngay từ đoạn đầu ta đã cảm thấy sự chẳng lành, sự không may mắn của thời thế lúc bấy giờ:

“Ta cùng các ngươi sinh ra phải thời loạn lạc, lớn lên gặp buổi gian nan”.

Quả vậy, giặc Nguyên Mông xâm lược đất nước, ngang nhiên giày xéo mảnh đất thiêng liêng, gây ra nhiều tội ác ngất trời. Mảnh đất từ bao đời nay vẩn nuôi nấng, chở che cho người dân Việt, nay rên xiết với gót sắt của quân thù, thử hỏi người dân Việt, trong dạ ai mà lại không đau xót? Nhìn thấy cảnh ấy, lòng Trần Hưng Đạo dấy lên một nổi căm hận đối với bọn ngoại bang, chúng là bọn “cú diều” mà lại “sỉ mắng triều đình”, chúng hèn hạ thấp kém như “thân dê chó” mà đòi “bắt nạt tể phu”.

Hình ảnh ẩn dụ được ông so sánh bọn ngoại xâm như là các loài thú vật không hơn không kém, là cái tát vào mặt bọn xâm lăng, vạch trần bộ mặt dối trá , gian xảo của chúng. Thật hả hê khi dưới ngòi bút của mình, Trần Quốc Tuấn bộc lộ rõ ràng lòng căm ghét, khinh rẻ bọn lang thú ấy.

Là người có lòng yêu nước thiết tha, ông không thể đan tâm ngồi nhìn bọn giặc “đi lại nghênh ngang ngoài đường”, làm bao điều xấc láo. Lòng căm thù bọn cướp nước, nổi xót xa trước viễn ảnh nước mất nhà tan, bao nổi niềm trân trở, ưu tư ngày đêm dây dứt trong tim làm ông:

“tới bửa quên ăn, nửa đêm vở gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa”.

Lối nói theo văn phong trử tình cố xưa của ông như một lới thủ thỉ tâm sự, bày tỏ trọn tấm lòng chân thành tha thiết đối với vận mệnh của đất nước.

Qua những lời lẻ bình thường, giản dị nhất được ông sử dụng, ta thấy rõ tình cảm rất thực nơi ông. Đó là tình yêu sâu sắc trong tim mà khi hiểu rõ mấy ai lại không cảm thấy xúc động bồi hồi. Từ nổi xót xa trước cảnh nước mất nhà tan, lòng ông dâng lên cuồn cuộn sự căm thù, như muốn vỡ tung lòng ngực để thét to lên tiếng “đánh” để:

“xả thịt lột da, nuốt gan uống màu quân thù”, được như thế thì “dẫu cho trăm thân này phơi ngoại nội cỏ, nghìn xác này gối trong da ngựa, ta cũng vui lòng”.

Một lần nữa, bằng cách dùng các điển từ, ông đã thể hiện lòng yêu quê hương của mình. Làm cho chắc chắn bất kỳ một ai, khi đọc lời lẽ ấy, không thể nào quay mặt làm ngơ.

Điểm đặc biệt ở Trần Quốc Tuấn, tình yêu đất nước của ông không phải chỉ tìm ẩn mãi mãi trong tim để suốt đời đau xót mà được bộc lộ bằng việc làm cụ thể sáng suốt; ông kêu gọi các chiến sĩ hãy thức tỉnh và cùng ông xông ra chiến trường chận giặc.

Bằng những lời lẽ hùng hồn, ông nghiêm khắc phê phán các chiến sĩ còn quá thờ ơ trước vận mệnh đất nước:

“Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…,”

hoặc chỉ lo ăn chơi hưởng lạc:

“ lấy việc chọi gà làm vui đùa, hoặc lấy việc đánh bài làm tiêu khiển, hoặc vui thú ruộng vườn hoặc quyến luyến vợ con…”.

Để thêm sức thuyết phục cho lời lẻ của mình, ông nêu ra rất rõ các tác hại của thói đam mê ấy bằng những câu tương phản liên tiếp nhau. Không cầu kỳ, nhà thiên tài quân sự đời Trần kết thúc bài hịch bằng một câu hỏi đơn giản nhưng chứa đựng cả một viễn ảnh thịnh suy cho cả dân tộc:

“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi có muốn vui vẻ phỏng có được không?"

Câu hỏi tu từ ấy day dứt trong tim của các tướng sĩ, thách thức quân đội nhà Trần, một lực lượng quá nhỏ bé so với quân đội nhà Nguyên, về một viễn ảnh đất nước đang có nguy cơ bị giặc phương Bắc xâm chiếm và dân tộc một lần nữa có thể lại rơi vào vòng nô lệ.

Dù đã trên 700 năm nhưng những lời kêu gọi thiết tha của bài Hịch Tướng Sĩ vẫn còn giữ nguyên giá trị cho đến ngày nay. Nó nêu lên giá trị của một tình yêu chân thành, mãnh liệt của dân Việt đối với quê hương và đất nước, và sẵn sàng xả thân vì quốc gia dân tộc.

Cứ mỗi lần đọc lại, em luôn cảm thấy đâu đây không khí hào hùng, sôi động của các cuộc chiến oanh liệt thời trước, khiến lòng em dấy lên niềm kiêu hãnh, vinh dự về trang sử vàng chói lọi của dân tộc Việt. Trong tình hình hiện tại, hỡi những ai là người Việt Nam, mang trong mình dòng máu của người Việt, thì phải noi gương tiền nhân mà bảo vệ đất nước.

28.08.2009