Hoàng tử Vĩnh San Joseph, con trai vua Duy Tân:
Chọn Nha Trang làm nơi ở lại

Khánh Ninh

Vua Duy Tân là vị vua thứ 11 triều Nguyễn, trị vì từ năm 1907 đến 1916. Ông là con thứ năm của vua Thành Thái và Hoàng phi Nguyễn Thị Định. Vua Duy Tân là người yêu nước chống Pháp, đã dự định khởi nghĩa cùng Việt Nam Quang phục Hội vào ngày 3-5-1916. Sự việc bại lộ, vua Duy Tân bị đày đi đảo La Réunion ở Ấn Độ Dương cùng với cha là vua Thành Thái trong năm 1916. Năm 1945, vua Duy Tân mất tại Cộng hòa Trung Phi trong một tai nạn máy bay. Năm 1987, Hoàng tử Vĩnh San Joseph và người thân đã đưa hài cốt của vua Duy Tân về an táng tại Huế.

“Tôi luôn nghĩ mình là một người con của quê cha đất tổ tìm về cội nguồn vì cha tôi là một người Việt Nam yêu nước. Từ tận đáy lòng, tôi mong được mọi người nhìn nhận như một người Việt hơn là một Việt kiều”, Hoàng tử Vĩnh San Joseph (còn có tên khác là Bảo Quý) - con trai của vua Duy Tân nói với tôi như vậy trong một buổi chiều đầu Xuân. Trong đời, Hoàng tử Vĩnh San Joseph đã nhiều lần trở về Việt Nam để tìm lại gia phả, gốc gác, cội nguồn. Lần trở về gần đây nhất, ông đã quyết định ở lại. Nơi ông dự định gắn bó đến cuối đời là thành phố biển Nha Trang xinh đẹp. Một năm qua, Hoàng tử Vĩnh San Joseph và bà Lebreton Marguerite - người bạn đời đã cùng ông chia sẻ hạnh phúc suốt 34 năm - đã có những tháng ngày thư thái, an nhàn nơi phố biển.

Hồi mới về nước, Hoàng tử Vĩnh San Joseph và phu nhân sống tại một căn hộ trên đường Lê Hồng Phong. Khoảng nửa năm trở lại đây, họ chuyển đến căn nhà thuê tại đường Bắc Sơn, một con phố yên tĩnh gần biển để chiều chiều được tay trong tay, an nhàn tản bộ, ngắm hoàng hôn buông dần trên mặt biển, cảm nhận nhịp sống bình yên, êm ả pha lẫn một chút sôi động của phố biển.

Ở thành phố này, việc người nước ngoài đến sinh sống quá đỗi quen thuộc nên “những người hàng xóm rất thân thiện, gặp là chào ông, chào bà” như nhận xét của bà Lebreton Marguerite, không hề biết cặp vợ chồng này xuất thân từ hoàng tộc.

Tôi đến thăm vợ chồng Hoàng tử Vĩnh San Joseph vào một chiều đầu Xuân. Phòng khách nhỏ, giản dị, trang nhã và lịch sự, có khăn trải bàn và hoa tươi, sinh động hơn với cây thông Noel xinh xắn, được trang trí rực rỡ đón Giáng sinh và năm mới. Hoàng tử Vĩnh San Joseph trông trẻ trung hơn rất nhiều so với tuổi 70 của ông trong chiếc sơ mi kẻ sọc xanh, dường như còn trẻ hơn cả lần tôi gặp ông cách đây tròn 1 năm. Bà Lebreton Marguerite với vẻ người phúc hậu ngồi bên, chỉ thỉnh thoảng xen vào câu chuyện của chồng một nụ cười hoặc vài lời dí dỏm.

Hoàng tử Vĩnh San Joseph là 1 trong 10 người con của vua Duy Tân. Ông sinh năm 1938 tại đảo La Réunion ở Ấn Độ Dương, nơi vua Duy Tân bị lưu đày cùng cha là vua Thành Thái từ năm 1916.

Năm 1945, vua Duy Tân mất tại Cộng hòa Trung Phi trong một tai nạn máy bay. Trong ký ức của Hoàng tử Vĩnh San Joseph, vua cha là một người ưa hoạt động, suốt ngày bận rộn, tính tình điềm đạm, nói ít, làm nhiều.

Vua Duy Tân biết đấu kiếm, đua ngựa, viết báo, làm thơ và còn là người sửa radio rất giỏi. Ông cũng là người đầu tiên lắp máy radio cho đảo La Réunion. Vì vua cha có rất nhiều hoạt động bên ngoài nên việc chăm sóc các con đều do một tay người mẹ đảm nhận. Tuy bận bịu suốt ngày nhưng buổi tối, vua Duy Tân thường chơi violon trước khi đi ngủ và nhắc nhở các con nhớ dậy sớm.

Những kỷ vật vua cha để lại không nhiều, chỉ là chiếc đàn violon, chiếc radio nhưng cái quý nhất là kỷ niệm của những tháng ngày ngắn ngủi sống bên người cha nổi tiếng, niềm tự hào về người cha được cả dân tộc Việt Nam yêu mến.

Vua Duy Tân từng được tướng De Gaull miêu tả trong Hồi ký chiến tranh rằng: “Đó là một nhân vật đầy cương nghị. Mặc dù bị lưu đày ròng rã 30 năm trời, hình ảnh của ông không hề phai mờ trong tâm hồn của dân tộc Việt Nam”. Với Hoàng tử Vĩnh San Joseph, điều ông thấy tiếc nhất là hồi ức về cha không nhiều do vua Duy Tân mất khi ông còn quá nhỏ. Những cảm nhận của ông về vua cha phần lớn có được từ những trải nghiệm cuộc sống và những nghiên cứu về vua Duy Tân sau này.

Sinh ra và lớn lên tại La Réunion, 18 tuổi Hoàng tử Vĩnh San Joseph đến làm việc tại Madagascar suốt 10 năm, rồi chuyển sang làm việc ở Pháp cho đến khi nghỉ hưu. Trong suốt thời gian ấy, với Hoàng tử Vĩnh San Joseph, quê nhà luôn là 2 tiếng thiêng liêng, bởi nửa dòng máu Việt vẫn đang chảy trong ông và tâm hồn Việt vẫn ẩn trong ông bắt đầu từ những thói quen đời thường nhất là văn hóa ẩm thực.

Từ bé, quê hương đã rất thân quen với ông qua những món ăn dân dã của Việt Nam. Sau này, đi nhiều nơi, ông đều tự nấu cho mình các món ăn Việt Nam. Chính vì thế, ông tự nhận mình nấu món ăn Việt Nam rất ngon. Tình yêu Việt Nam đã được ông truyền sang người bạn đời của mình.

Từ sự ngượng nghịu khi lần đầu tiên cầm đôi đũa, đến nay, không những đã quen với món ăn Việt mà bà Lebreton Marguerite còn có thể nấu khá ngon các món ăn Việt Nam. “Không biết cụ thể tên tiếng Việt của từng món ăn này nhưng đó là các món xào củ quả, canh rau” - bà Lebreton Marguerite cho biết. Hiện bữa ăn của ông bà thường có các món ăn Việt Nam. Nghĩa là “nấu cơm” - bà Lebreton Marguerite cười chia sẻ bằng vốn tiếng Việt ít ỏi của mình. Chính từ tình yêu ấy, bà nguyện cùng ông trở về sống trọn đời ở Việt Nam.

Khi được hỏi về cuộc sống hiện nay ở Nha Trang, vợ chồng ông đều bày tỏ sự hài lòng: “Cuộc sống ở Việt Nam thật dễ chịu. Chúng tôi sống ở Nha Trang rất thoải mái, khí hậu điều hòa, không ẩm ướt hay quá nhiều mưa, môi trường trong lành, con người tốt bụng”.

Đó là một cuộc sống thực sự thư thái và an nhàn. 2 con trai ông bà đều đã trưởng thành nên bây giờ là lúc họ tận hưởng cuộc sống. Sáng sớm và chiều tối, ông bà dạo biển, trò chuyện hoặc tắm biển. Thỉnh thoảng, ông chở bà đi chơi, mua sắm hay tạt vào một vỉa hè nào đấy ăn uống đúng kiểu bình dân. Nếu không, 2 vợ chồng ở nhà đọc sách, xem ti vi hoặc cùng lên mạng Internet xem báo, viết thư điện tử.

Trong mắt bà Lebreton Marguerite, phu quân mình là người thẳng thắn, tốt bụng. Còn trong mắt Hoàng tử Vĩnh San Joseph, phu nhân mình cũng “mắc bệnh” hỏi rất nhiều như bất kỳ phụ nữ châu Á nào.

Ông muốn mình sống hòa đồng, được coi như bất cứ người Việt Nam nào nhưng ngặt nỗi ông lại không biết tiếng Việt. “Thật tiếc, nếu biết tiếng Việt, tôi đã có thể dạy tiếng Pháp cho trẻ em nghèo” - vị Hoàng tử thở dài. Nghe ông than thở niềm “đau khổ” lớn nhất ấy, tôi chia sẻ: “Tình yêu với quê hương và con người Việt Nam sẽ giúp ông vượt qua mọi rào cản về ngôn ngữ.

Có nhiều cách để ông thể hiện tình yêu ấy” thì ông tươi trở lại. Hỏi ông bà mong muốn điều gì khi mùa Xuân đã chạm ngõ, Hoàng tử Vĩnh San Joseph bày tỏ: “Chúng tôi đã già rồi nên chẳng mong muốn gì cho riêng mình. Trước thềm năm mới, chúng tôi chỉ mong người dân Việt Nam nói chung và người dân TP. Nha Trang nói riêng có cuộc sống tốt hơn”.

Báo Khánh Hòa 28/01/2008