Nguyen Thai Hoc Foundation

Môi trường cho tài năng Việt

Nguyễn Giang - BBC, 13.11.09

Trong lúc Việt Nam lo làm Hội nghị Việt kiều thì quốc tế lại chú ý đến hai người gốc Việt nổi tiếng khác, Trung tá Lê Bá Hùng của Hải quân Hoa Kỳ và Bộ trưởng Philipp Roesler của Đức. Hình Trung tá Hùng đứng trước phần mộ tổ tiên, xem ảnh gia đình treo trên tường nhà ở Huế và gặp thân nhân được đăng trên New York Times như sự trở về vinh quanh mà đầy tình người của một sĩ quan Mỹ gốc Việt tị nạn.

Câu chuyện Trung tá Hùng, mới 39 tuổi, cũng giống như Bộ trưởng Y tế Đức Philipp Roesler, 36 tuổi không khỏi rơi vào cuộc tranh luận muôn thuở.

Đó là câu hỏi thành công có được nhờ di truyền, gốc tích hay môi trường, nature or nurture?

Trước hết xin bàn về di truyền hay tố chất riêng.

Hai người trẻ này hẳn cũng phải có những năng lực, trí tuệ và ý chí trên mức bình thường.

Ai sống ở nước ngoài cũng biết vươn lên 'bằng bạn bằng bè' trong nghề buôn bán, nghề tự do cũng đã khó, còn 'làm sếp lớn' với người bản địa ở Âu Mỹ là chuyện rất, rất khó.

Xã hội và gia đình

Nhưng cũng không thể không ghi nhận rằng họ lớn lên trong môi trường bậc nhất thế giới cả về giáo dục, tính dân chủ và nhân văn của Hoa Kỳ và Đức.

Bởi cũng có hàng trăm nghìn thanh thiếu niên gốc Á châu trưởng thành ở Phương Tây; như chỉ riêng số con nuôi gốc Hàn có cha mẹ Mỹ trắng lên tới 133 nghìn, nhưng không phải ai cũng thành đạt.

Tuy thế, theo tôi, ngoài những yếu tố riêng và môi trường chung, cộng với cả sự may mắn thì gia đình của họ đã đóng vai trò quyết định.

Đặc biệt, điều toát ra từ hai con người này là tình cảm với bố.

Cuộc trả lời phỏng vấn BBC World Service của anh Hùng gần như là một lời suy tư, một cuộc đối thoại với bố, ông Lê Bá Thông, cựu sĩ quan Hải quân Việt Nam Cộng Hòa.

Còn với Philipp Roesler, theo những gì tôi đọc ở báo Đức và người Việt ở Đức kể lại, sự nghiệp của anh cũng nhờ nhiều ở người cha. Cũng là một quân nhân, ông chính ông đã hướng nghiệp để Philipp vào đơn vị quân y phục vụ một thời gian trước khi tham gia chính trị tại bang Niedersachsen của Đức. Báo chí Đức cũng chú ý rằng khi Philipp còn nhỏ xíu, bà mẹ đã bỏ bố con cậu. Truyền thông bên này tôn trọng tính riêng tư nên không nhắc gì về bà mẹ nuôi kia nữa nhưng tôi thấy thật cảm động trước câu chuyện ông bố Đức một mình nuôi cậu con gốc Việt thành tài.

Ông cũng hẳn đang rất tự hào vì con.

Tình cha, dù là người Việt, hay người nước ngoài, đã tạo ra điều kỳ lạ.

Những người thành công trước hết là có sự ủng hộ, yêu thương, niềm tin vào họ của gia đình.

Với Philipp Roesler nay là người vợ, cô Wiebke.

Báo Đức kể chính cô đã khuyến khích chồng về thăm lại Việt Nam năm 2006, để sau này "có thể kể cho các con quê cha là thế nào".

Nay Philipp đã có thế kể chuyện Việt Nam cho hai con gái song sinh một tuổi, Grietje cùng Gesche.

Anh cũng không quên quá khứ của mình khi dự lễ khánh thành tượng đài thuyền nhân Việt Nam tỵ nạn ở khu vực cầu cảng Hamburg hồi tháng 9.

Tôi nghĩ điều đó rất quan trọng vì cho dù Roesler hoàn toàn chỉ nói tiếng Đức, người Đức vẫn coi anh là người Việt Nam.

Một người quen của tôi ở Berlin kể khi ra trạm xá được nghe vị bác sĩ người Đức nói: "Nay người Việt Nam của bà làm Bộ trưởng của tôi rồi đấy".

Và với người Việt chúng ta ở khắp nơi, ai cũng có quyền tự hào về Philipp hay Lê Bá Hùng nhưng cũng đừng nên quên câu chuyện của họ nói lên hai điều.

Một là có những người Việt, hay gốc Việt vốn thông minh, đầy năng lực sẽ tỏa sáng nếu có điều kiện tốt.

Đây là vế 'lạc quan' cho mọi người Việt bất kể ở đâu.

Về lâu dài, chắc chắn sẽ còn nhiều người gốc Việt trên thế giới, nhất là tại Úc, Âu và Mỹ thành công vượt bậc, gây sự ngạc nhiên, thán phục lẫn ghen tị của bạn bè các xứ.

Điều thứ hai tôi muốn nói là cả hai anh Hùng và Philipp trước hết làm những người con của Nam Việt Nam, có số phận gắn liền với cuộc chiến và biến cố 1975.

Việc này không chỉ gợi đến môi trường hậu chiến ở Việt Nam mà còn đặt ra câu hỏi về di chứng của nó vẫn đang cản trở cơ hội thăng tiến của giới trẻ hôm nay.

Vì nếu còn ở Việt Nam, số phận của Hùng và Philipp hẳn đã rất khác.

Đây là vế 'kém lạc quan' cho câu chuyện còn dài về môi trường sống cho trẻ em và thanh thiếu niên ở Việt Nam.